Saltar al contenido

Diario de clases

Clases de Jesús Soto

Menú
  • Fórmulas
Menú

Día: 10 de octubre de 2025

ALG: Determinantes y factorización LU con maxima

Posted on 10 de octubre de 2025

Repaso de la inversa y pseudoinversa de una matriz

El procedimiento común para el cálculo de la inversa de una matriz(en caso de existir) puede plantearse como el algoritmo dado mediante transformaciones elementales:

\[[A\, |\, I_n] \sim [I_n\, |\, A^{-1}].\]

Ejercicio: Calcula mediante operaciones elementales la inversa de la matriz \[\begin{bmatrix}3 & 0 & -1 & 1\\ -2 & 3 & 2 & 2\\ 4 & 2 & -1 & 1\\ -1 & 2 & -3 & 0\end{bmatrix}\]


Ejercicio: Dada la matriz \[A=\begin{bmatrix}
i & 1 & -1 & -i\\
0 & i & 1 & 1 \\
0 & 0 & i & -1 \\
0 & 0 & 0 & i
\end{bmatrix}\in\mathcal{M}_4(\mathbb{C}),\] ¿cuánto suman los elementos de la cuarta columna de la inversa?


Ejercicio: Dada la matriz \(A=\begin{bmatrix} 1&1&0\\ 0&1 &1
\end{bmatrix},\) calcular su pseudoinversa por la derecha.


Ejercicio: Sea \(A\)=[[1,1],[1,0],[-1,0]], y \(L\) la pseudoinversa talque \(LA=I\). ¿Cuánto suman los elementos de la segunda fila de \(L\)?


Inversa en maxima

Hemos visto cómo calcular la inversa mediante operaciones elementales, así practicamos el uso de maxima y las matrices. Sin embargo, tenemos un comando que nos lo calcula directamente:

  • invert(\(M\)): dada la matriz \(M\) nos devuelve su inversa.
  • invert(\(M\)),detout: dada la matriz \(M\) nos devuelve su inversa con el determinante fuera.

Ejercicio: Dada la matriz \(A\)=[[-1,1,3],[1,-2,0],[1,-2,1],[1,0,1]], estudiar si tiene pseudoinversa y determinarla en su caso


(%i2)

A:matrix([−1,1,3],[1,−2,0],[1,−2,1],[1,0,1]);
rank(A);

\[\]\[\tag{%o1} \begin{bmatrix}\mathop{-}1 & 1 & 3\\
1 & \mathop{-}2 & 0\\
1 & \mathop{-}2 & 1\\
1 & 0 & 1\end{bmatrix}\]

\[\]\[\tag{%o2} 3\]

Como el rango coincide con el número de columnas, tiene pseudoinversa por la izquierda, que se obtendrá mediante \[L=(A^tA)^{-1}A^t.\]


(%i3)

L:invert(transpose(A).A).transpose(A);

\[\]\[\tag{%o3} \begin{bmatrix}-\frac{16}{59} & -\frac{5}{59} & -\frac{3}{59} & \frac{51}{59}\\
-\frac{4}{59} & -\frac{16}{59} & -\frac{31}{118} & \frac{55}{118}\\
\frac{15}{59} & \frac{1}{59} & \frac{13}{118} & \frac{15}{118}\end{bmatrix}\]

En efecto,


(%i4)

L.A;

\[\]\[\tag{%o4} \begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\
0 & 1 & 0\\
0 & 0 & 1\end{bmatrix}\]


Determinantes

Recordemos que para calcular un determinante hemos dado dos procesos: bien mediante triangulación de la matriz, bien mediante la regla de Laplace.

Ejercicio: Determina el valor del determinante de la matriz [[1,1,0,0], [-1,1,-1,0], [0,1,1,1], [0,0,1,1]], consiguiendo su matriz escalonada.


El siguiente comando nos proporciona directamente este resultado:

  • determinant(\(M\)): dada la matriz \(M\) nos devuelve su determinante.

Ejercicio: Cuál es el mayor valor de los menores principales de la matriz \[\begin{bmatrix}
1 & 4 & -1 & 1 & 2 & 1\\
8 & 9 & -2 & 2 & -3& 0\\
0 & -3 & 8 & 3 & 4 & -3\\
4 & -2 & 0 & -7 & 1 & 4\\
1 & 0 & -5 & 3 & 0& 7\\
-3 & 6 & -4 & 4 & 6 & 9
\end{bmatrix}\]

(%i1) A:matrix([1,4,−1,1,2,1],[8,9,−2,2,−3,0],
   [0,−3,8,3,4,−3],[4,−2,0,−7,1,4],
   [1,0,−5,3,0,7],[−3,6,−4,4,6,9])$

(%i5) mp:[submatrix(6,5,4,3,A,3,4,5,6)]$
mp:append(mp,[submatrix(6,5,4,A,4,5,6)])$
mp:append(mp,[submatrix(6,5,A,5,6)])$
mp:append(mp,[submatrix(6,A,6)]);

\[\left[ \begin{bmatrix}1 & 4\\8 & 9\end{bmatrix}, \begin{bmatrix}1 & 4 & -1\\8 & 9 & -2\\0 & -3 & 8\end{bmatrix}, \begin{bmatrix}1 & 4 & -1 & 1\\8 & 9 & -2 & 2\\0 & -3 & 8 & 3\\4 & -2 & 0 & -7\end{bmatrix}, \begin{bmatrix}1 & 4 & -1 & 1 & 2\\8 & 9 & -2 & 2 & -3\\0 & -3 & 8 & 3 & 4\\4 & -2 & 0 & -7 & 1\\1 & 0 & -5 & 3 & 0\end{bmatrix}\right] \]

(%i6) makelist(determinant(mp[i]),i,1,4);

\[\left[ -23, -166, 986, 13768\right] \]


Ejercicio: Cuál es el valor de x para que el rango de la matriz sea 2 \[\begin{bmatrix}
5 & -5 & -6\\
-5 & 3 & -1 \\
0 & x &7
\end{bmatrix}\]

(%i2) A:matrix([5,−5,−6],[−5,3,−1],[0,x,7]);
ratsimp(determinant(A));

\[\operatorname{ }\begin{pmatrix}5 & -5 & -6\\-5 & 3 & -1\\0 & x & 7\end{pmatrix}\]

\[\operatorname{ }35 x-70\]

(%i3) solve(%,x);

\[\left[ x=2\right] \]


Ejercicio: Cuál es el rango de la matriz según el valor del parámetro \(\alpha\) \[\begin{bmatrix}
\alpha & 1 & 1 & 2 \\
2 & \alpha & \alpha^2 &1\\
2 & 1 & 1 & 2
\end{bmatrix}\]

(%i1) A:matrix([x,1,1,2],[2,x,x^2,1],[2,1,1,2]);

\[\begin{bmatrix}x & 1 & 1 & 2\\2 & x & {{x}^{2}} & 1\\2 & 1 & 1 & 2\end{bmatrix}\]

(%i2) E:rowswap(A,3,1);

\[\begin{bmatrix}2 & 1 & 1 & 2\\2 & x & {{x}^{2}} & 1\\x & 1 & 1 & 2\end{bmatrix}\]

(%i4) E:rowop(E,2,1,1)$
E:rowop(E,3,1,x/2);

\[\begin{bmatrix}2 & 1 & 1 & 2\\0 & x-1 & {{x}^{2}}-1 & -1\\0 & 1-\frac{x}{2} & 1-\frac{x}{2} & 2-x\end{bmatrix}\]

Observar que si x=1

(%i5) rank(ev(A,x=1));

\[3\]

Como sabemos el rango para x=1, podemos hacer una división por x-1, suponiendo que x no es 1:

(%i7) rowop(E,3,2,(1−x/2)/(x−1))$
E:ratsimp(%);

\[\begin{bmatrix}2 & 1 & 1 & 2\\0 & x-1 & {{x}^{2}}-1 & -1\\0 & 0 & \frac{{{x}^{2}}-2 x}{2} & -\frac{2 {{x}^{2}}-5 x+2}{2 x-2}\end{bmatrix}\]

(%i9) determinant(submatrix(E,3))$
ratsimp(%);

\[ -2 {{x}^{2}}+5 x-2\]

(%i10) solve(%,x);

\[\left[ x=2\operatorname{,}x=\frac{1}{2}\right] \]


Más comandos interesantes:

  • adjoint(\(M\)): dada la matriz \(M\) nos devuelve su adjunta.
  • minor(\(M,i,j\)): dada la matriz \(M\) nos devuelve el menor (i,j), esto es, elimina la fila i y la columna j de la matriz.

Ejercicio: Dada la matriz \[A=\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 & 0 & \cdots & 0 & 0\\
2 & 1 & 0 & 0 & \cdots & 0 & 0\\
3 & 2 & 1 & 0 & \cdots & 0 & 0\\
4 & 3 & 2 & 1 & \cdots & 0 & 0\\
\vdots & \vdots & \vdots &\vdots & \cdots & \vdots & \vdots \\
n-1 & n-2 & n-3 & n-4 & \cdots & 1 & 0\\
n & n-1 & n-2 & n-3 & \cdots & 2 & 1
\end{bmatrix}\in\mathcal{M}_n(R),\] y \(adj(A)=[A_{ij}]^t\) su matriz adjunta. ¿Cuántos \(A_{ij}=0\) hay?

(%i2) A:matrix([1,0],[2,1])$
adjoint(A);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0\\-2 & 1\end{bmatrix}\]

(%i4) A:matrix([1,0,0],[2,1,0],[3,2,1])$
adjoint(A);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\-2 & 1 & 0\\1 & -2 & 1\end{bmatrix}\]

(%i6) A:matrix([1,0,0,0],[2,1,0,0],[3,2,1,0],[4,3,2,1])$
adjoint(A);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 0\\-2 & 1 & 0 & 0\\1 & -2 & 1 & 0\\0 & 1 & -2 & 1\end{bmatrix}\]

(%i8) A:matrix([1,0,0,0,0],[2,1,0,0,0],[3,2,1,0,0],
           [4,3,2,1,0],[5,4,3,2,1])$
adjoint(A);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 0 & 0\\-2 & 1 & 0 & 0 & 0\\1 & -2 & 1 & 0 & 0\\0 & 1 & -2 & 1 & 0\\0 & 0 & 1 & -2 & 1\end{bmatrix}\]

(%i10) A:matrix([1,0,0,0,0,0],[2,1,0,0,0,0],
           [3,2,1,0,0,0],[4,3,2,1,0,0],
           [5,4,3,2,1,0],[6,5,4,3,2,1])$
adjoint(A);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\-2 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & -2 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & -2 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & -2 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & -2 & 1\end{bmatrix}\]

(%i12) A:matrix([1,0,0,0,0,0,0],[2,1,0,0,0,0,0],
           [3,2,1,0,0,0,0],[4,3,2,1,0,0,0],
           [5,4,3,2,1,0,0],[6,5,4,3,2,1,0],
   [7,6,5,4,3,2,1])$
adjoint(A);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\-2 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & -2 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 1 & -2 & 1 & 0 & 0 & 0\\0 & 0 & 1 & -2 & 1 & 0 & 0\\0 & 0 & 0 & 1 & -2 & 1 & 0\\0 & 0 & 0 & 0 & 1 & -2 & 1\end{bmatrix}\]


Ejercicio: ¿Qué valores de \(x\) hacen que la matriz no sea regular? \[\begin{bmatrix}
x & 1 & -1\\
0 & 2 & x \\
4 & 0 & -x
\end{bmatrix}\]

(%i2) A:matrix([x,1,−1],[0,2,x],[4,0,−x])$
determinant(A);

\[-2 {{x}^{2}}+4 x+8\]

(%i3) solve(%,x);

\[ \left[ x=1-\sqrt{5} \ ,\ x=\sqrt{5}+1\right] \]


Ejercicio: ¿Qué valores de \(x\) hacen que la matriz no sea regular? \[\begin{bmatrix}1&3&1&3\\2&3&4&5\\3&2&x&2\\4&x&6&5\end{bmatrix}\]

(%i2) A:matrix([1,3,1,3],[2,3,4,5],[3,2,x,2],[4,x,6,5])$
ratsimp(determinant(A));

\[\operatorname{ }{{x}^{2}}-8 x+15\]

(%i3) solve(%,x);

\[ \left[ x=3\ ,\ x=5\right] \]


Determinantes de una matriz por bloques

Ejercicio: Sea \(A\)=[ [1,6,7,0,0,0,0], [-3,-1,1,0,0,0,0], [0,4,-2,0,0,0,0],[1,1,0,5,-1,0,0], [0,3,7,-2,3,0,0], [-2,1,4,-2,-1,6,-5], [6,0,0,2,4,3,1]]. Calcular por bloques el valor de su determinante.

(%i1) A:matrix([1,6,7,0,0,0,0],
   [−3,−1,1,0,0,0,0],
   [0,4,−2,0,0,0,0],
   [1,1,0,5,−1,0,0],
   [0,3,7,−2,3,0,0],
   [−2,1,4,−2,−1,6,−5],
   [6,0,0,2,4,3,1]);

\[\begin{bmatrix}1 & 6 & 7 & 0 & 0 & 0 & 0\\-3 & -1 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0\\0 & 4 & -2 & 0 & 0 & 0 & 0\\1 & 1 & 0 & 5 & -1 & 0 & 0\\0 & 3 & 7 & -2 & 3 & 0 & 0\\-2 & 1 & 4 & -2 & -1 & 6 & -5\\6 & 0 & 0 & 2 & 4 & 3 & 1\end{bmatrix}\]

Vemos claramente que podemos hacer la matriz por bloques, obteniendo una diagonal por bloques de manera que los bloques superiores son todos cero.

(%i4) D1:submatrix(4,5,6,7,A,4,5,6,7);
D2:submatrix(1,2,3,6,7,A,1,2,3,6,7);
D3:submatrix(1,2,3,4,5,A,1,2,3,4,5);

\[\begin{bmatrix}1 & 6 & 7\\-3 & -1 & 1\\0 & 4 & -2\end{bmatrix}\]

\[\begin{bmatrix}5 & -1\\-2 & 3\end{bmatrix}\]

\[\begin{bmatrix}6 & -5\\3 & 1\end{bmatrix}\]

Por tanto, el determinante será el producto de los determinantes de los bloques de la diagonal.

(%i5) determinant(D1)·determinant(D2)·determinant(D3);

\[-33306\]

Comprobémoslo

(%i6) determinant(A);

\[-33306\]


Factorización LU con maxima

Recordemos que las matrices L y U son únicas, si la matriz no es singular(determinante distinto de cero), en contrario pueden no ser únicas. Un ejemplo es cuando nos aparece un cero en la diagonal principal de la matriz U, en el proceso \[[I\, |\, A] \sim [L^*\, |\, U].\] En tal caso debemos permutar las filas de la matriz \(A\) para que no ocurra. Pero si lo hacemos debemos observar que ahora buscaremos una factorización de \(PA\) no de \(A\). Es decir, \[PA=LU.\]

Es posible que proceso de factorización de la matriz \(PA\) nos lleve a la aparición de otro cero en la diagonal del escalonamiento de U; en ese caso, deberemos hacer otra permutación. De este modo la matriz \(P\) puede ser el resultado de un producto de matrices permutación \(P=P_1P_2\cdots P_k\).

Recordemos que si los menores principales de \(A\) son no nulos el procedimiento nos lleva a una factorización. De este modo, podemos buscar la permutación, o producto de permutaciones, adecuada de modo que los menores principales de \(PA\) sea no nulos y nos garantice el éxito de la factorización.

Ejercicio: Dada la matriz [[1,2,3],[-3,-4,13],[2,1,-5]] determinar su factorización LU.

(%i2) A:matrix([1,2,3],[−3,−4,13],[2,1,−5])$
E:addcol(ident(3),A);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 1 & 2 & 3\\0 & 1 & 0 & -3 & -4 & 13\\0 & 0 & 1 & 2 & 1 & -5\end{bmatrix}\]

(%i4) E:rowop(E,2,1,−3)$
E:rowop(E,3,1,2);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 1 & 2 & 3\\3 & 1 & 0 & 0 & 2 & 22\\-2 & 0 & 1 & 0 & -3 & -11\end{bmatrix}\]

(%i5) E:rowop(E,3,2,−3/2);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 1 & 2 & 3\\3 & 1 & 0 & 0 & 2 & 22\\\frac{5}{2} & \frac{3}{2} & 1 & 0 & 0 & 22\end{bmatrix}\]

(%i8) U:submatrix(E,1,2,3)$
L1:submatrix(E,4,5,6)$
E:addcol(L1,ident(3));

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\3 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0\\\frac{5}{2} & \frac{3}{2} & 1 & 0 & 0 & 1\end{bmatrix}\]

(%i11) E:rowop(E,2,1,3)$
E:rowop(E,3,1,5/2)$
E:rowop(E,3,2,3/2);

\[\operatorname{ }\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0\\0 & 1 & 0 & -3 & 1 & 0\\0 & 0 & 1 & 2 & -\frac{3}{2} & 1\end{bmatrix}\]

(%i13) L:submatrix(E,1,2,3)$
print(A,«=»,L,«.»,U,«=»,L.U)$

\[\]\[\begin{bmatrix}1 & 2 & 3\\-3 & -4 & 13\\2 & 1 & -5\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\-3 & 1 & 0\\2 & -\frac{3}{2} & 1\end{bmatrix}.\begin{bmatrix}1 & 2 & 3\\0 & 2 & 22\\0 & 0 & 22\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1 & 2 & 3\\-3 & -4 & 13\\2 & 1 & -5\end{bmatrix}\]


Ejercicio: Dada la matriz \[\begin{bmatrix}
3 & 2 & -1\\
2 & 4 & 6\\
-1 & 0 & 3
\end{bmatrix},\] cuánto suman todos los elementos de la primera columna de la matriz \(L\) de su factorización LU.

Solución: \(\frac{4}{3}\)

Ejercicio: Dada la matriz \[\begin{bmatrix}
2 & -1 & 3 & 1\\
1 & -1 & 2 & 1\\
-1 & 3 & 2 & 1\\
-1 & 2 & 3 & 1
\end{bmatrix},\] cuánto suman todos los elementos de la matriz \(L\) de su factorización LU.

\[L=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0 & 0\\
\frac{1}{2} & 1 & 0 & 0\\
-\frac{1}{2} & -5 & 1 & 0\\
-\frac{1}{2} & -3 & 1 & 1\end{bmatrix}\]

(%i2) sum(sum(L[j,i],i,1,4),j,1,4);

(%o2) −72


Ejercicio: Encontrar la factorización LU de la matriz \[\begin{bmatrix} 1 & 3 &-1 & 2\\ 2 & 6 &-1 & 3\\ 1 & 3 &-2 & 4\\ 3 & 7 &-2 & 4 \end{bmatrix}\]


Ejercicio: Dada la matriz \[\begin{bmatrix}3 & 2 & -1\\ 2 & 5 & 6\\ -3 & -2 & 7 \end{bmatrix},\] determina su factorización LU.

(A) ( 3 2 −1 2 5 6 −3 −2 7 ) 0 errores, 0 advertencias (%o3) [ ( 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ), ( 1 0 0 23 1 0 −1 0 1 ), ( 3 2 −1 0 113 203 0 0 6 )]


Sistemas con LU

Uno de los usos está en la posibilidad de resolver sistemas de ecuaciones. Consideremos queremos resolver el sistema de ecuaciones \[\textbf{A}x=\textbf{b},\] donde \(\textbf{A}\in\mathcal{M}_{n\times m}(\mathbb{K})\). Si conseguimos una factorización \[\textbf{A}=\textbf{L}\textbf{U},\] donde \(\textbf{L}\in\mathcal{M}_{n\times n}(\mathbb{K})\), y, \(\textbf{U}\in\mathcal{M}_{n\times m}(\mathbb{K})\), resultará

\[\textbf{A}x=(\textbf{L}\textbf{U})x=\textbf{L}(\textbf{U}x)=\textbf{b}.\]
Para resolver el problema podemos afrontar la estrategia de resolver primero:
\[\textbf{L}y=\textbf{b},\] para después
\[\textbf{U}x=\textbf{y}.\]

Como ambas matrices \(\textbf{L}\) y \(\textbf{U}\) son triangulares su solución es fácil mediante sustitución.

Ejercicio: Utilizar la factorización \(\textbf{LU}\) anterior para resolver el sistema que permita resolver el sistema \(Ax=\textbf{b}\) donde \[A=\begin{bmatrix}3 & 2 & -1\\ 2 & 5 & 6\\ -3 & -2 & 7 \end{bmatrix},\ \textbf{b}=\begin{bmatrix} 1\\ 3\\ -2\end{bmatrix}\]

Estará en breve. Hoy no, mañana.

Bibliografía

  • Arriaza Gómez A. J., del Águila Garrido L., Rambla Barreno F., Redondo Neble M. V., Rodríguez Galván J. R., Viglialoro G. Manual de prácticas de Matemáticas con Máxima. Cádiz: Editorial UCA; 2015.

Ejercicio: Sea la matriz \(A\)=[[1,-1,1,2],[0,0,3,-1],[4,2,0,2],[1,0,3,-1]], ¿cuál es el mayor valor de sus menores principales?
  • 35
  • 28
  • 20

C.)

Novela

La Loba, la lucha fraticida por un reino

La Loba, la lucha fratricida por un reino.

Urraca, señora de Zamora, acusada de instigar la muerte de su hermano, el rey Sancho de Castilla, deberá defenderse de la acusación, al tiempo que luchará por mantener la cohesión entre los hermanos y los reinos cristianos: una lobera de fieros lobeznos.

👉 En amazon

Entradas recientes

  • MAD: Presentación
  • ALG: Ejercicios de repaso
  • ALG: Diagonalización de una matriz
  • ALG: Autovectores y autovalores con maxima
  • ALG: Autovectores y autovalores
octubre 2025
L M X J V S D
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  
« Sep   Nov »

Categorías

  • Álgebra Lineal
  • general
  • Matemática Discreta
  • MathBio

Etiquetas

Prácticas MathBio Prácticas Álgebra

Meta

  • Acceder
  • Feed de entradas
  • Feed de comentarios
  • WordPress.org
©2026 Diario de clases | Diseño: Tema de WordPress Newspaperly